Njeriu
me zë të fortë poetik
Kosova Sot 19.01.2014
Janari përveçqë sjell një
vit të ri, vazhdim të të ftohtit dhe shpresë për një vit të mbarë, ai në
kujtesën e popullit njihet si muaji që mori nga kjo jetë shumë nga njerëzit më
të mëdhenj të kombit. Pikërisht dje, më 17 janar, e premte, u mbushën 32 vjet kur
në Untergrupenbah të Gjermanisë u vranë tre nga njerëzit më të rëndësishëm të
lëvizjes gjithëkombëtare për bashkimin e kombit. Në mes tyre, Jusuf Gërvalla,
një personalitet i gjithanshëm në kulturën shqiptare. Përveçse ishe një gazetar
i përkushtuar, ai ishte aktiv edhe në fushën e krijimtarisë letrare e
artistike. Por, kontributi i tij në lëvizjen patriotike ishte i rëndësisë së
dorës së parë. Ishte pikërisht ky aktivitet që shtyu ish-sigurimin shtetëror të
ish-Jugosllavisë për t'u hakmarrë.
Kontributi kombëtar
Në një prononcim për
"Kosova Sot" studiuesja Sabile Keçmezi-Basha ka thënë se udbashët
sllavë e kishin hetuar veprimtarinë dhe angazhimin e madh të tij për zgjidhjen
e çështjes kombëtare shqiptare. Sipas saj, ai në mënyrë ciklike po ua prishte
atyre llogaritë e bëra gabimisht për Kosovën. "Ata pas këtij zbulimi nuk
rrinë duarkryq. Vendosin që, në një mënyrë ose tjetër, ta arrestojnë ose ta
likuidonin në një afat sa më të shkurtër", ka thënë ajo, duke veçuar
veprimtarinë patriotike të Jusufit. Ajo ka thënë se në vitet 70 e 80 të
shekullit XX, ilegalja shqiptare ishte shumë e organizuar, andaj edhe qëllimet
e hetuesve ishin që t'i zbulonin veprimtarët e saj. "Jusuf Gërvalla
informohet me kohë dhe, me ndihmën e shokëve, arratiset dhe ilegalisht kalon
kufirin për t'u vendosur tek i vëllai - Bardhoshi, që ndodhej në Gjermani, i
cili atje kishte shkuar më herët. Kështu, rezistenca shqiptare që vepronte në
Perëndim pati fat që në radhët e veta ta kishte edhe atdhetarin e devotshëm,
organizatorin e mirëfilltë të veprimtarisë ilegale atdhetare", ka thënë
ajo, duke shtuar se me Jusuf Gërvalla punoi për që rezistenca të jetë sa më
unike dhe më e bashkuar, duke përmendur edhe kontributin e Bardhosh Gërvallës,
vëllait të Jusufit dhe të Kadri Zekës, të cilët nga shërbimi jugosllav u vranë
me Jusufin në janar të 1982. "Veprimtaria liridashëse dhe atdhetare e
heronjve në mënyrë të drejtpërdrejtë do të pengonte shërbimet jugosllave brenda
dhe jashtë vendit. Ata, që të tre, mes vete kompletoheshin e harmonizonin
veprimet, saqë një lëvizjeje atdhetare do t'i nevojiteshin vite për të pasur
këso kuadrosh në radhët e saj", ka pohuar Keçmezi- Basha.
Kontribut artit shqiptar
Ndërsa, duke folur për
kontributi krijues të Jusuf Gërvallës, Naim Kelmendi,shkrimtar e studiues, ka
thënë se vepra artistike e Jusuf Gërvallës qoftë ajo në poezi, qoftë ajo në
prozë, roman, publicistikë etj, mbetet kurdoherë një kontribut i denjë artistik
për artin shqiptar të secilës kohë. Vepra e tij artistike, e krijuar nga ky
patriot, ka thënë ai, ka vlera të theksuara letrare dhe të tjera në mendimin
dhe artin shqiptar kombëtar,e që në letërsinë tonë kombëtare mbesin kurdoherë
të çmuara dhe të vlerësuara. Kelmendi ka thënë se Jusuf Gërvalla ishte figurë e
rëndësishme e veprimtarisë politike-atdhetare e kohës së fundshekullit XX,
andaj edhe sipas tij, ai mbetet po ashtu intelektual i primatit të madh, duke
lënë gjurmët e tij edhe në këto fusha të artit letrar e që rëndësia e kësaj
vepre mbetet kurdoherë e rëndësisë së veçantë të trashëgimisë sonë shpirtërore
për kombin. Po sipas tij, ende këtij kontributi letrar të Gërvallës nuk i është
dhënë vend i merituar dhe nuk është studiuar sa duhet. "Vepra e tij është
një simbiozë e së djeshmes me të ardhmen dhe ka përmbajtje dhe mesazhe të forta
kulturore dhe kombëtare. Zëri i tij poetik ishte zë i fortë, me shumë
origjinalitet, dhe me një identitet të sforcuar poetik që në veprat e para
poetike, por gjithashtu edhe në prozë, në të cilën ai sjell fatin historik të
kombit të tij", ka thënë Kelmendi, duke përmendur këtu veprat në poezi të
Gërvallës: "Fluturojnë e bien", "Kanjushë e verdhë",
"Shtëpia në kornizë", "Skena nga jeta e fshatit",
"Shenjat e shenjta", tregimet, romani "Rrotull" dhe drama
"Procesi".
Krijimtari e ndaluar për
publikun
Krijuesi Ardian Haxhaj ka
thënë në një prononcim për "Kosova Sot" se fati i krijimtarisë
letrare të Jusuf Gervallës është i lidhur me fatin e vetë autorit. Ai ka thënë
se për një dekadë (gjatë viteve '80) krijimtaria e tij ka qenë e ndaluar për
publikun. Ndërkaq, në vitet e '90 krijimtaria letrare e Gërvallës rikthehet,
sipas tij, me një dimension emocional, si rrallë te ndonjë autor tjetër të
eksokomunikuar, për shkak të vetë personalitetit të autorit, respektivisht të
veprimtarisë dhe vrasjes së tij. Kurse, ka thënë se në vitet e '90 është
ribotuar pjesërisht vepra e tij dhe e plotë është botuar më 2010 në katër
komplete. "Krijimtaria letrare e Jusuf Gërvallës, sidomos veprat poetike,
shquhen për kulturën krijuese, pedanterinë në forme dhe origjinalitetin e motiveve
të "shtëpisë" dhe "nënës" në përmbajtje. Poezia e tij
ngërthen në vete mallin e vendlindjes, mallin për tokën e të parëve,
përshkrimin pastoral dhe idilik të ambientit të Dukagjinit, si dhe dialogun me
të", ka thënë Haxhaj.
Kommentare
Kommentar veröffentlichen